Euro, ευρώ, евро (znak: €, kod ISO 4217: EUR) – europejska waluta wprowadzona w miejsce walut krajowych. Jest prawnym środkiem płatniczym w 16 państwach tworzących strefę euro w Unii Europejskiej - obejmującym ponad 322,5 mln Europejczyków. Waluta euro używana jest także w 11 krajach i terytoriach nienależących do UE (Watykanie, Monako, San Marino, Andorze, Kosowie, Czarnogórze) oraz we francuskich posiadłościach na Atlantyku i Oceanie Indyjskim oraz w brytyjskich bazach wojskowych na Cyprze.

Strefa euro (Euroland; Euroobszar; obszar euro) jest tworzącą unię walutową wspólną przestrzenią unijnych państw, które wprowadziły euro jako swoją walutę, gdzie Europejski Bank Centralny prowadzi niezależną politykę pieniężną.

Na co dzień euro posługuje się 327 mln ludzi oraz dodatkowe 200 mln w krajach, które powiązały swoje waluty z euro.

Sztywne kursy wymiany mają Bułgaria, Bośnia i Hercegowina, Komory i Republika Zielonego Przylądka. Waluty Danii, Estonii, Litwy i Łotwy należą do Mechanizmu Kursów Walutowych (ERM II).

Wraz z obiegiem ponad 751 miliardów, euro jest walutą o najwyższej wartości gotówkowej w świecie. Na euro przypada 27% światowych rezerw walutowych.

Nominały euro i centów

 

Utworzenie waluty euro

Pierwsze plany utworzenia Unii Walutowej pojawiły się już w latach 60. XX wieku, lecz dopiero w latach 70. opracowano plan wprowadzenia wspólnej waluty, a w 1979 roku powstał Europejski System Walutowy. W 1986 ECU zostało trzecią walutą na świecie, w której emitowano obligacje międzynarodowe. Ostateczna decyzja o utworzeniu wspólnej waluty Unii Europejskiej zapadła w ramach traktatu z Maastricht, który powoływał do życia Unię Gospodarczą i Walutową. W grudniu 1995 w Madrycie wspólnej walucie nadano nazwę euro. Ustanowiono też system TARGET – system automatycznych przeliczeń walut narodowych na euro. 1 stycznia 1999 nastąpiła inauguracja euro w transakcjach bezgotówkowych w 11 krajach (bez Grecji), a od 1 stycznia 2002 wprowadzono tę walutę w formie gotówkowej w dwunastu państwach UE (oprócz Wielkiej Brytanii, Szwecji i Danii). 1 lipca 2002 ostatecznie wycofano z obiegu waluty narodowe 12 państw, które przystąpiły do strefy euro. Rozszerzenie strefy euro nastąpiło trzykrotnie: 1 stycznia 2007 przez euro został zastąpiony tolar słoweński, 1 stycznia 2008 funt cypryjski i lira maltańska, a 1 stycznia 2009 korona słowacka.

 

Kryteria konwergencji

Aby wejść do strefy euro, należy spełnić wcześniej ścisłe kryteria konwergencji takie jak:

• inflacja nie wyższa niż o 1,5 pkt% od średniej stopy inflacji w trzech państwach UE, gdzie inflacja jest najniższa (3,0% wg danych za marzec 2007 r.)
• dług publiczny nieprzekraczający 60% PKB
• deficyt budżetowy nie wyższy niż 3% PKB
• długoterminowe stopy procentowe nieprzekraczające o więcej niż o 2 p.p. średniej stóp procentowych w 3 państwach UE o najniższej inflacji (6,4% wg danych za marzec 2007 r.)
• stabilny kurs wymiany waluty w ciągu ostatnich 2 lat – wahania kursów walut nie mogą przekroczyć ±15% do ustalonej początkowo wartości (wprowadzenie waluty do Mechanizmu Kursów Walutowych ERM II)

 

Strefa euro

W chwili obecnej członkami Unii Gospodarczej i Walutowej jest 16 z 27 państw członkowskich Unii Europejskiej (Austria, Belgia, Cypr, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Malta, Niemcy, Portugalia, Słowacja, Słowenia, Włochy), a ponadto 3 inne państwa (Monako, San Marino, Watykan). W kolejnych sześciu państwach euro jest walutą bez członkostwa w Unii Gospodarczej i Walutowej (Andora, Czarnogóra, Kosowo, Monako, San Marino, Watykan).

 

Wymiana walut narodowych na euro

 

W roku 2002

Początkowo waluta ta była tylko międzybankową walutą rozliczeniową i nie znajdowała się w normalnym obiegu. 1 stycznia 2002 r. nastąpiło zastąpienie walut państw członkowskich strefy euro monetami i banknotami euro, co było największą przeprowadzoną dotąd na świecie jednorazową operacją walutową. Cała akcja wymiany walut zakończyła się 1 lipca 2002, kiedy to waluty narodowe państw strefy euro zostały całkowicie wycofane. Kursy między walutami narodowymi, które miało zastąpić euro zostały zamrożone 1 stycznia 1999.

Przeliczniki wg których 1 stycznia 2002 r. wymieniono na euro waluty narodowe za 1 €:

• 13,7603 szylingów austriackich (ATS)
• 40,3399 franków belgijskich (BEF)
• 1,95583 marek niemieckich (DEM)
• 166,386 peset hiszpańskich (ESP)
• 5,94573 marek fińskich (FIM)
• 6,55957 franków francuskich (FRF)
• 340,750 drachm greckich (GRD)
• 0,787564 funtów irlandzkich (IEP)
• 1936,27 lirów włoskich (ITL)
• 40,3399 franków luksemburskich (LUF)
• 2,20371 guldenów holenderskich (NLG)
• 200,482 escudos portugalskich (PTE).

Wymianie uległo 4,5 biliona euro w gotówce oraz przeliczono waluty narodowe na ponad 10 bilionów euro na kontach bankowych na całym świecie.

 

W roku 2007

1 stycznia 2007 r. do strefy euro weszła Słowenia, wymieniając swoją walutę według kursu za 1 €:

• 239,640 tolarów słoweńskich (SIT).

 

W roku 2008

1 stycznia 2008 r. do strefy euro weszły Cypr i Malta. Kurs wymiany za 1 €:

• 0,585274 funtów cypryjskich (CYP)
• 0,429300 liry maltańskiej (MTL)

 

W roku 2009

1 stycznia 2009 r. do strefy euro weszła Słowacja. Kurs wymiany za 1€:

• 30,126 koron słowackich (SKK)

Emisja euro

Banknoty euro są drukowane pod bezpośrednią kontrolą Europejskiego Banku Centralnego (w 12 różnych drukarniach) i mają jednolity wygląd we wszystkich państwach strefy euro.

Monety są produkowane przez mennice poszczególnych państw. Monety mają jednakowy kształt, jednakowy materiał i jednakowy wygląd awersu (wspólna strona).

• Na awersach od 1 do 5 centów przedstawiono Europę Zachodnią na mapie świata. Zaznaczono wszystkie kraje Europy, również te, które nie należą do Unii.
• Na pierwszej wersji awersów monet od 10 do 50 centów przedstawiono 15 poszczególnych państw członkowskich UE w pewnej odległości od siebie, w tym nie należących do strefy euro: Danii, Szwecji i Wielkiej Brytanii.
• Na pierwszej wersji awersów monet o wartości 1 i 2 euro, kraje UE-15 złączone są w jedną całość, co odzwierciedla dewizę Jedności w różnorodności.
• Od 2007 roku wprowadzano nowe monety. Monety od 10 centów do 2 euro są z awersem przedstawiającym bez granic większą część Europy, zachowując awersy monet od 1 do 5 centów, na których pod lupą widać, że nowe kraje członkowskie nie są częścią zaznaczonego obszaru.

Rewersy (strona narodowa) natomiast są inne w każdym z państw, które decydują jakie symbole są tam zamieszczone (przy czym monety euro bez względu na stronę narodową są prawnym środkiem płatniczym na terenie całej strefy euro. Oznacza to, że sklepy czy banki na terenie danego kraju nie mają prawa do odmowy przyjęcia monet wybitych w innych krajach). Istnieją także srebrne monety 10 €, które są wprawdzie prawnym środkiem płatniczym, ale ze względu na ich wartość kolekcjonerską raczej nie są spotykane w sklepach.

Dystrybucją banknotów i monet zajmują się poszczególne banki centralne państw strefy euro pod ścisłą kontrolą Europejskiego Banku Centralnego.

 

 

Euro w Polsce

Według pierwotnych planów Ministerstwa Finansów Polska miała być gotowa do wejścia do strefy euro w 2009 r., co jednak przełożono do (co najmniej) 2012 r. Przyjmując za obowiązujący zaktualizowany program konwergencji Polska nie spełni co najmniej do 2009 roku wyznaczonych kryteriów. Zgodnie z decyzją Eurostatu o klasyfikowaniu środków przekazywanych do OFE poza sektorem instytucji rządowych i samorządowych deficyt w 2008 roku przekroczy 3% i wyniesie 3,7% PKB.

Na mocy § 11 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 września 2007 r. w sprawie ogólnych zezwoleń dewizowych (Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1178) również w Polsce można używać euro do rozliczeń, w których jedną stroną jest konsument i odbiorca usług (np. w sklepie, u fryzjera).

Po wygranych wyborach parlamentarnych w 2007, Platforma Obywatelska zapowiedziała, że Polska będzie starać się jak najszybciej spełnić kryteria spójności, aby wejść do strefy euro już w 2012 lub 2013 r. W późniejszych wypowiedziach Prezes Rady Ministrów Donald Tusk zapowiedział, że Polska wejdzie do strefy euro już w 2011 r. Wcześniej premier zapowiedział, że nie odbędzie się referendum w sprawie wejścia Polski do strefy euro. 16 września 2008 r. premier Tusk wspólnie z RPP i NBP potwierdzili zamiar spełnienia w 2011 r. przez Polskę kryteriów wejścia Polski do strefy euro. Pod koniec 2008 r. premier potwierdził, że referendum dotyczącego wprowadzenia euro w Polsce nie będzie.

Do zastąpienia złotego na euro niezbędna jest zmiana uprawnień NBP określonych w Konstytucji RP.

W lutym 2009 NBP opublikował raport, w którym zaproponował opóźnienie przyjęcia euro ze względu na wahania kursu złotego podczas kryzysu finansowego. Rząd nie zmienił harmonogramu wstąpienia do strefy euro w 2012 roku.

 

 

Euro w innych krajach

Pojawiające się natomiast na rynku numizmatycznym tzw. "próbne monety euro" z Danii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Polski (istnieją nawet dwa warianty – bite na Słowacji na zlecenie polskich kupców numizmatycznych oraz w Wielkiej Brytanii na zlecenie firmy zagranicznej) i innych krajów wstępujących do Unii Europejskiej są produktem prywatnym, od których banki emisyjne (w tym Narodowy Bank Polski) zdecydowanie się odcinają; nie przeszkadza to jednak w handlu tymi monetami po dosyć wygórowanych cenach. Istnieją nawet "próbne monety euro" ze Szwajcarii, która do Unii nie należy, a nawet Szkocji i Padanii.

Euro jest też oficjalną walutą w Czarnogórze i Kosowie. Zależny od euro jest także kurs marki transferowej, oficjalnej waluty Bośni i Hercegowiny (stały przelicznik 1 EUR = 1,95583 MK).

Począwszy od 2007 roku, euro stało się oficjalnym środkiem płatniczym w Słowenii, w 2008 na Cyprze i Malcie, a w 2009 na Słowacji. Litwa oraz Estonia planują wprowadzić europejską walutę w 2013 r., a pozostałe kraje UE najwcześniej w 2014 r.

Euro jest również środkiem płatniczym w większości terytoriów zamorskich Francji, między innymi: w położonym przy kanadyjskim wybrzeżu St-Pierre-et-Miquelon w Ameryce Północnej, oraz Gujanie Francuskiej w Ameryce Południowej. Euro nie używają natomiast francuskie terytoria zależne na Oceanie Spokojnym.

Bułgaria ma znaczne problemy z inflacją, dlatego też jak dotąd przyjęcie nowej waluty było niemożliwe. Specjaliści liczą na wprowadzenie Euro najwcześniej w 2012 roku [2]. Rumunia jest krajem członkowskim od 2007 roku i podobnie jak Bułgaria ma problemy ze stopą inflacji. Rumuński Bank Krajowy obrał sobie jako punkt docelowy okres między 2012 i 2014.

Szwedzi odrzucili 14 września 2003 roku w referendum wprowadzenie euro. Ponieważ Szwecja zobowiązała się w Porozumieniu Akcesyjnym, że warunkiem do wprowadzenia waluty jest spełnienie kryteriów konwergencji, przywitanie nowej waluty został utrudnione przez nieprzystąpienie do mechanizmu zmiany kursu. Kolejne referendum odbędzie się dopiero około 2013, jednakże mnożą się głosy, aby jeszcze przed tym terminem podjąć się rozpatrzenia tego aspektu. W związku z kryzysem finansowym na jesień 2008 rozgorzały dyskusje. Rząd szwedzki upiera się przy terminie 2012, jednakże Minister Finansów otwarcie wyraził swoje wsparcie dla wprowadzenia.

Dania jest państwem Unii, zwolnionym na mocy Traktatu z Maastricht z obowiązku wprowadzenia u siebie waluty euro. W roku 2000 odbyło się dodatkowo referendum, w którym 53,2% społeczeństwa duńskiego odrzuciło pomysł wprowadzenia euro. Kolejne referendum planowane jest w 2010 roku.

Pierwotnie Czesi chcieli wprowadzić euro w 2010 roku. Rząd liczy na wprowadzenie w 2012 lub 2013 jednakże piętrzą się głosy, które z powodów gospodarczych proponują późniejszy termin. Prezes Krajowego Banku Czeskiej Republiki Zdeněk Tůma w jednym z wywiadów wspomniał rok 2019 jak termin wprowadzenia Euro. Jednakże ze względu na dużego wahania kursu Korony Czeskiej w stosunku do Euro jak także proponowanego wprowadzenia Euro u wszystkich czterech sąsiadów w okresie do 2012 przemawia za szybkim wprowadzeniem nowej waluty pierwszego stycznia 2012. W przeciągu 2009 roku powinien zostać opracowany plan wprowadzenia euro, a 1 listopada 2009 rząd ma podać ostateczny termin wprowadzenia waluty.

Węgry chciały mieć euro już w 2010 roku, jednakże z powodu ciągłego wysokiego deficytu krajowego cel ten okazał się nieosiągalny. Obecnie Węgry w związku z nowym zadłużeniem w wysokości 10% PKB mają najwyższe zadłużenie wśród wszystkich krajów Wspólnoty. Wejście Węgier do Strefy Euro szacuje się na okres 2013-2016.

 

Planowane terminy wprowadzenia euro

Kraj	Waluta	ISO 4217	Planowany termin wprowadzenia euro
Bułgaria	Lew	BGN	1 stycznia 2013 lub 2014
Polska	Złoty	PLN	1 stycznia 2012 lub 2013
Rumunia	Lej	RON	1 stycznia 2014
Szwecja	Korona szwedzka	SEK	referendum odrzucone, planowane kolejne w 2012 lub 2013
Czechy	Korona czeska	CZK	1 stycznia 2015 lub później
Węgry	Forint	HUF	1 stycznia 2013 lub później
Wielka Brytania	Funt szterling	GBP	zaplanowane referendum
Litwa	Lit	LTL	1 stycznia 2013 lub później
Estonia	Korona estońska	EEK	1 stycznia 2013 lub później
Dania	Korona duńska	DKK	referendum odrzucone, planowane kolejne w 2010
Łotwa	Łat	LVL	1 stycznia 2014 lub później

Znak graficzny euro

Komisja Europejska zadecydowała o kształcie symbolu euro. Znak graficzny euro jest grecką literą ε (epsilon) przeciętą dwiema równoległymi liniami. Symbolizuje ona korzenie cywilizacji europejskiej, próby zintegrowania naszego kontynentu i zapewnienia stabilizacji wewnętrznej. Niektórzy dopatrują się również w symbolu euro wyzwania dla dolara amerykańskiego, dla którego charakterystyczną cechą są dwie pionowe linie.

Znak € na klawiaturze

W systemach operacyjnych rodziny Microsoft Windows, na większości klawiatur komputerowych (w tym polskiej i innych środkowoeuropejskich), znak € (euro) można wpisać przy włączonej klawiaturze numerycznej (klawisz Num Lock), wpisując przy wciśniętym lewym klawiszu Alt kolejno cyfry 0, 1, 2, 8 (Alt + 0128 = €). Ta sama metoda działa w przypadku prawie wszystkich innych europejskich ustawień regionalnych (bałtycki, grecki, turecki i zachodnioeuropejski) oraz w przypadku ustawień arabskich i hebrajskiego, wyjątkiem są ustawienia regionalne używające cyrylicy – w tym wypadku należy wprowadzić cyfry 0, 1, 3, 6 (Alt + 0136 = €). W przypadku klawiatury polskiej programisty (najpowszechniej używanej w Polsce) i niektórych innych układów klawiatury również wciśnięcie lewego lub prawego klawisza Alt (zwanego inaczej AltGr) i litery U da taki wynik (Alt + U = €), w innych kombinacją taką może być AltGr + E, AltGr + 4 albo AltGr + 5 (w obu ostatnich przypadkach chodzi o klawisze standardowo oznaczone 4/$ i 5/% na głównej klawiaturze, nie cyframi 4 i 5 na numerycznej). Obsługa euro w systemach Windows 95 i NT 4 uzależniona jest od instalacji łaty.

W przypadku niektórych programów można wpisać ciąg 20AC, a następnie wcisnąć klawisze lewy Alt i x. 20AC to szesnastkowy numer pozycji, na której znak € umieszczony jest w unikodzie. Inne programy pozwalają wstawić znak ten kombinacją lewy Alt i 8364 (wpisanych z klawiatury numerycznej): Alt + 8364 = €. 8364 to dziesiętny numer pozycji, na której znak € umieszczony jest w unikodzie.

W systemie Mac OS X, stosując układ klawiatury polski programisty, znak ten można uzyskać kombinacją klawiszy Alt i cyfry 3 (ALT+3=€). W układzie polskim maszynisty odpowiadającą kombinacją klawiszy jest Alt i cyfra 4.

Ponieważ znak € jest stosunkowo często stosowanym symbolem waluty, na klawiaturach niektórych nowych komputerów (np. laptopów) jest on nadrukowany na klawiszu 4/$ lub 5/%. Sugeruje to użycie kombinacji AltGr + 4 lub AltGr + 5, efekt zależy jednak od użytego sterownika klawiatury.

Artykuł opracowany na podstawie treści zamieszczonej w Wikipedi.